Дисбаланси і дивергенція у сфері зайнятості: підходи ЄС та України до їх подолання
Показано, що останніми роками тренди глобалізації, цифровізації, демографічних змін, міграції тощо посилюють актуальність проблеми дисбалансів у сфері зайнятості, що має серйозний вплив на глобальний і національні ринки праці. Зазначено, що найближчим часом ця проблема надзвичайно загостриться внаслідок шокової дії пандемії COVID-19, оголошеної ВООЗ у березні 2020 р. Визначено, що для національних урядів згадане обумовлює необхідність сфокусувати увагу на вирішенні проблеми розбалансувань внутрішніх ринків праці за допомогою інструментів державної політики. Для України це важливо також і в контексті досягнення цілей Угоди про асоціацію з ЄС, оскільки дисбаланси у сфері зайнятості є однією з причин соціально-економічної дивергенції між ними, яка спостерігається з 2014 р. Показано основні види розбалансувань на ринках праці України та Європейського Союзу. Оцінено динаміку процесів конвергенції та дивергенції на рівні Україна – ЄС у сфері зайнятості, означено потенційні наслідки цих процесів. Комплексно охарактеризовано сучасні підходи та програмні інструменти Євросоюзу до подолання розбалансувань і дивергенції у сфері зайнятості. На основі критичного підходу надано загальну характеристику стану нинішнього ринку праці України та її державної політики у сфері праці й захисту соціально-трудових прав людей. Виявлено найактуальніші проблеми щодо зайнятості, кількості й якості робочих місць, динаміки трудової міграції тощо, які стали наслідком фрагментованості та невиваженості такої політики. Надано низку рекомендацій щодо першочергових кроків державної політики України, спрямованої на збалансування національного та регіональних ринків праці й подолання дивергенції з Європейським Союзом у сфері зайнятості. Зазначено, що відповідна політика держави має реалізуватись у два етапи. На першому – у найближчий період, у зв’язку з поширенням пандемії коронавірусної інфекції необхідним є ухвалення та невідкладне впровадження Програми антикризових заходів, розробленої на основі Рекомендацій ОЕСР щодо невідкладних дій політики зайнятості та соціальної політики, необхідних для підтримки населення та бізнесу у зв’язку з пандемією COVID-19. На другому етапі – у період після зупинення пандемії коронавірусу та відміни карантинного режиму, першочерговими кроками мають стати ухвалення нового трудового законодавства України, комплексних програм збереження існуючих і створення нових робочих місць, посилення інституційної ролі державної служби зайнятості, удосконалення вітчизняної системи оплати праці та інші заходи.
World Employment and Social Outlook: Trends 2020. (2020). International Labour Office. URL: https://www.ilo.org/global/research/global-reports/weso/2020/WCMS_734455/lang–en/index.htm
Ernst, E. (2015, March). The Shrinking Middle. Finance & Development, 52, 1, 20-23. URL: https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2015/03/ernst.htm
Inequality in labour income – What are its drivers and how can it be reduced? (2012, January). OECD Economics Department Policy Notes, 8. URL: http://www.oecd.org/economy/public-finance/49417273.pdf
Sparreboom, Th., Tarvid, А. (2016, July). Imbalanced Job Polarization and Skills Mismatch in Europe. Journal for Labour Market Research, 49, 1, 15-42. https://doi.org/10.1007/s12651-016-0196-y
Labour market segmentation: Piloting new empirical and policy analyses. (2019, December). Eurofound. URL: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef19033en.pdf
Benchmarking Working Europe – 2019. (2019). European Trade Union Institute. URL: https://www.etui.org/Publications2/Books/Benchmarking-Working-Europe-2019
World Economic Outlook: Global Manufacturing Downturn, Rising Trade Barriers. (2019, October). International Monetary Fund. URL: https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2019/10/01/world-economic-outlook-october-2019
Boeri, T., Jimeno, J.F. (2015, November). The unbearable divergence of unemployment in Europe. Working Papers by Banco de España, 1534. URL: https://www.bde.es/f/webbde/SES/Secciones/Publicaciones/PublicacionesSeriadas/DocumentosTrabajo/15/Fich/dt1534e.pdf
Kapeller, J., Gräbner, C., Heimberger, P. (2019, September). Economic Polarisation in Europe: Causes and Policy Options. WIIW Research Report, 440. URL: https://wiiw.ac.at/economic-polarisation-in-europe-causes-and-options-for-action-dlp-5022.pdf
Upward convergence in working conditions. (2019, December). Eurofound. URL: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef19049en.pdf
Kostrytsia, V.I., Burlay, T.V. (2019). Labor market imbalances in Ukraine and the EU as a factor in their structural divergence. In The sphere of employment and income in the digital economy conditions: mechanisms of regulation, challenges and development dominants. Book of participants’ abstracts of the International Scientific and Practical Conference 23–24 October 2019 (pp. 41-48). Kyiv: State University Kyiv National Economic University Vadym Hetman. URL: https://ir.kneu.edu.ua/bitstream/handle/2018/31231/19-5571-2.pdf?sequence=3&isAllowed=y [in Ukrainian]
Petrova, I.L., Blyzniuk, V.V. (Eds.). (2018). The Ukrainian labor market: imperatives and opportunities for change. Kyiv: NAS of Ukraine, Institute for Economics and Forecasting, National Academy of Sciences of Ukraine. URL: http://ief.org.ua/docs/mg/306.pdf [in Ukrainian]
Kolot, A.M., Gnybidenko, I.F. (Eds.). (2015). Social and employment relations of employment: current trends, challenges, ways of development. Kyiv: State University Kyiv National Economic University Vadym Hetman [in Ukrainian]
Novikova, O.F. (Ed.). (2014). Social potential of sustainable development: innovative mechanisms of formation and use. Donetsk: Institute of Industrial Economics, National Academy of Sciences of Ukraine. URL: https://iie.org.ua/wp-content/uploads/2014/01/mono_Novikova_2014.pdf [in Ukrainian]
Perspektive 2025: Fachkräfte für Deutschland. (2011). Bundesagentur für Arbeit. URL: https://www.uni-heidelberg.de/md/journal/2013/01/perspektive2025.pdf
Lifshits, M.L. (2013). The impact of migration and natural reproduction of labor resources on economic growth in the countries of the world. Applied Econometrics, 3 (31), 32-51. URL: http://www.appliedeconometrics.ru/general/upload/articles/pp32-51-renamed.pdf [in Russian]
Work for a brighter future – Global Commission on the Future of Work. (2019). Zheneva: International Labour Organization. URL: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/—dgreports/—cabinet/documents/publication/wcms_662472.pdf [in Russian]
A strong social Europe for just transitions. (14.01.2020). COM (2020) 14 final. European Commission. URL: https://www.eapn.eu/wp-content/uploads/2020/01/EAPN-Strong_Social_Europe_Communication_and_Annex-4034.pdf
Undeclared Work in the European Union. (2020, February). Special Eurobarometer. September 2019. No. 498. European Commission. URL: https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/getSurveyDetail/instruments/special/surveyKy/2250
Aumayr-Pintar, Ch. (2020, January 15). Fears and hopes around future minimum wages. Eurofound Blog. URL: https://www.eurofound.europa.eu/publications/blog/fears-and-hopes-around-future-minimum-wages
Müller, T., Schulten, Th. (2020). The European minimum wage on the doorstep. ETUI Policy Brief. European Economic, Employment and Social Policy, 1. URL: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3532424