Освітня складова людського капіталу України з погляду перспектив повоєнного відтворення
Проаналізовано освітню складову людського капіталу України з метою визначення засобів її покращання по війні з урахуванням довоєнного стану та втрат воєнного часу. Сформульовано авторське розуміння сутності людського капіталу відносно певної спільноти, оперте на ставлення Європейської економічної комісії ООН до ролі цього виду капіталу як необхідного чинника конкурентоспроможності в економіці знань. Показано, що до війни освітня складова відтворення людського капіталу як передумова конкурентоспроможності завдяки інноваційному розвитку, зокрема в загальній середній і вищій освіті, не забезпечувала чільних позицій України в міжнародному порівняльному дослідженні якості навчання, світовому рейтингу університетів і переліку країн-генераторів патентних заявок, отже, недостатньо відповідала потребам економічного зростання. Встановлено відсутність прямого зв’язку між інноваційною активністю країн і двома кількісними характеристиками їхніх освітніх систем: чисельністю населення з вищою освітою та кількістю закладів вищої освіти. Визначено частки кадрових та інфраструктурних утрат загальної середньої та вищої освіти протягом перших двох років війни; показано навчальні втрати здобувачів загальної середньої освіти внаслідок перешкод наданню якісної освіти в дистанційний спосіб в умовах війни; показано зміни складу студентства за статтю і віком під час війни. Зроблено висновок, що навчальні втрати воєнного часу погіршуватимуть якість людського капіталу в період повоєнного відновлення, що потребуватиме заходів протидії; запропоновано в числі цих заходів розробити систему навчання впродовж життя з урахуванням європейських рекомендацій для охоплення якомога більшої кількості українців усіх вікових категорій поза ланками формалізованої освітньої системи.
Pyshchulina, O. (2024). Human Capital – Challenges for Ukraine’s Recovery. May, 2024. Kyiv: Razumkov Centr, Pact in Ukraine. URL: https://razumkov.org.ua/images/2024/05/29/2024-PAKT-9.pdf [in Ukrainian]
Guide on Measuring Human Capital. Prepared by the Task Force on Measuring Human Capital. (2016). United Nations, Economic Commission for Europe, Conference of European Statisticians. URL: https://unstats.un.org/unsd/nationalaccount/consultationDocs/HumanCapitalGuide%20Global%20Consultation-v1.pdf
Zaloznova, Yu., Azmuk, N. (2022). Human capital of Ukraine in the conditions of war: losses and gains. Economy and Society, 38 [in Ukrainian]
Heyets, V.M. (Ed.). (2015). Innovative Ukraine 2020: National Report. Kyiv: NAS of Ukraine [in Ukrainian]
Kuklin, O.V., Azmuk, N.A., Dernova, I.A. (2023). Resilience of the National Higher Education System: An Assessment, the Directions for Strengthening. The Problems of Economy, 2, 63-73 [in Ukrainian]
Stryzhak, O.O. (2012). Human Capital Theory: Formation of Scientific Concept. Economics of Development, 1 (61), 24-31 [in Ukrainian]
Sidenko, V.P. (2024). Challenges and opportunities for resilient economic development of Ukraine in the context of global transition. Economy of Ukraine, 1 (746), 3-39 [in Ukrainian]
Education in Independent Ukraine: Development and Competitiveness: information and analytical collection. (2021). Kyiv: Ministry of Education and Science of Ukraine, The State Scientific Institution “Institute of Educational Analytics”. URL: https://iea.gov.ua/wp-content/uploads/2021/08/Osvita-v-nezalezhnij-Ukraini-19.08.2021_FINAL-1.pdf [in Ukrainian]
Mazorchuk, M., Vakulenko, T., Tereshchenko, V., Bychko G., Shumova, K., Rakov, S., Gorokh, V. (2019). National Report on the Results of the International Study of the Quality of Education PISA-2018. Kyiv: Ukrainian Center for Educational Quality Assessment. URL: https://testportal.gov.ua/wp-content/uploads/2019/12/PISA_2018_Report_UKR.pdf [in Ukrainian]
War and Education. 2 Years of Full-scale Invasion. Report on Study Results. (2024). Kyiv: ICF savED. URL: https://mon.gov.ua/storage/app/media/news/2024/02/10/Bryf.Viyna.ta.osvita.Dva.roky.povnomasshtabnoho.vtorhnennya.2024.ukr-10.02.2024.pdf [in Ukrainian]
War and Education. How a Year of Full-scale Invasion Influenced Ukrainian Schools. (2023, March, 20). Cedos. URL: https://cedos.org.ua/researches/vijna-ta-osvita-yak-rik-povnomasshtabnogo-vtorgnennya-vplynuv-na-ukrayinski-shkoly/ [in Ukrainian]
Akulenko, L., Balakireva, O., Volosevych, I. Dmytruk, D., Kostiuchenko, T., Latsyba, I., Pavlova, D., Shurenkova, A. (2020). Ukraine in World Values Survey 2020. Kyiv: Ukrainian Centre for European Policy. URL: https://ucep.org.ua/wp-content/uploads/2020/11/WVS_UA_2020_report_WEB.pdf [in Ukrainian]
Balakireva, O.M., Levin, R.Ya. (2010). Measuring Human Capital through the Indicator of Engagement in Lifelong Learning. Economy and Forecasting, 3, 120-140. URL: https://eip.org.ua/docs/EP_10_3_120_uk.pdf [in Ukrainian]
Kolot, A., Herasymenko, O., Shevchenko, A. (2023). New challenges for theory and practice of human capital in the context of the emergence of “Industry 4.0”: competence aspect. Economy and Society, 53 [in Ukrainian]